เปิดสถิติการศึกษาไทย ไตรมาส 2/2569 พบประชากร 11.59 ล้านคน ไม่มีการศึกษาหรือต่ำกว่าประถมศึกษา อีก 5.2 แสนคนไม่ทราบวุฒิ

ผลสำรวจสำนักงานสถิติแห่งชาติพบว่า ประชากรอายุ 15 ปีขึ้นไปทั่วประเทศมี 59.69 ล้านคน โดยกลุ่มไม่มีการศึกษาและต่ำกว่าประถมศึกษามี 11,592,592 คน ขณะที่อีก 520,792 คนอยู่ในกลุ่มไม่ทราบระดับการศึกษาที่สำเร็จ ส่วนกลุ่มอุดมศึกษามีจำนวนมากที่สุดที่ 12,219,642 คน ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่าประชากรไทยยังมีพื้นฐานการศึกษาแตกต่างกันมาก และควรพิจารณาทั้งโอกาสในการเรียนรู้ การยกระดับทักษะ และความแตกต่างระหว่างภูมิภาค

ข้อมูลทั้งหมดอ้างอิงจากตารางที่ 2 “ประชากรอายุ 15 ปีขึ้นไป จำแนกตามระดับการศึกษาที่สำเร็จและเพศ ทั่วราชอาณาจักรเป็นรายภาค” ในรายงานการสำรวจภาวะการทำงานของประชากร ไตรมาส 2 ระหว่างเดือนเมษายน–มิถุนายน 2569 ของสำนักงานสถิติแห่งชาติ

1. ตารางภาพรวมประชากรจำแนกตามระดับการศึกษาที่สำเร็จ

ที่มา: สำนักงานสถิติแห่งชาติ ตารางที่ 2 ไตรมาส 2/2569

2. เจาะลึก 3 ประเด็นสำคัญ

ประเด็นที่ 1: ประชากรกลุ่มไม่มีการศึกษาหรือต่ำกว่าประถมศึกษามีเกือบ 11.6 ล้านคน

ประชากรกลุ่มนี้คิดเป็น 19.42% ของประชากรอายุ 15 ปีขึ้นไป หรือประมาณ 1 ใน 5 ของประชากรกลุ่มดังกล่าว อย่างไรก็ตาม ตัวเลขนี้รวมผู้ที่ไม่มีการศึกษาและผู้ที่มีการศึกษาต่ำกว่าประถมศึกษาไว้ด้วยกัน จึงไม่สามารถระบุได้จากตารางนี้เพียงอย่างเดียวว่าแต่ละกลุ่มย่อยมีจำนวนเท่าใด

ประเด็นที่ 2: ยังมีประชากรอีกกว่า 5.2 แสนคนที่ไม่ทราบระดับการศึกษาที่สำเร็จ

กลุ่มไม่ทราบมี 520,792 คน หรือ 0.87% ของประชากรทั้งหมด เป็นหมวดข้อมูลแยกต่างหากจากผู้ไม่มีการศึกษา จึงไม่ควรนำสองกลุ่มนี้มารวมแล้วเรียกว่า “ผู้ไม่มีวุฒิการศึกษา” เพราะต้นฉบับไม่ได้ระบุเช่นนั้น

ประเด็นที่ 3: ระดับอุดมศึกษามีจำนวนมากที่สุด แต่ต่างจากประถมศึกษาไม่มาก

กลุ่มอุดมศึกษามี 12,219,642 คน มากกว่ากลุ่มประถมศึกษา 144,471 คน หรือประมาณ 0.24 จุดเปอร์เซ็นต์เมื่อคิดเป็นสัดส่วนของประชากรทั้งหมด แสดงว่าทั้งสองกลุ่มมีขนาดใกล้เคียงกันมาก ไม่ใช่การที่กลุ่มอุดมศึกษามีจำนวนเหนือกว่ากลุ่มอื่นอย่างชัดเจน

3. เปรียบเทียบตามเพศ

ตารางต้นฉบับจำแนกข้อมูลชายและหญิงไว้ด้วย โดยตัวเลขต่อไปนี้คำนวณร้อยละภายในประชากรแต่ละเพศ

ที่มา: สำนักงานสถิติแห่งชาติ ตารางที่ 2 ไตรมาส 2/2569

ข้อค้นพบที่น่าสนใจคือ ผู้หญิงในกลุ่มไม่มีการศึกษาและต่ำกว่าประถมศึกษามี 7.12 ล้านคน มากกว่าผู้ชายที่มี 4.47 ล้านคน ขณะเดียวกันผู้หญิงในกลุ่มอุดมศึกษามี 6.88 ล้านคน มากกว่าผู้ชายที่มี 5.34 ล้านคนด้วยเช่นกัน

เมื่อคำนวณภายในประชากรแต่ละเพศ กลุ่มไม่มีการศึกษาและต่ำกว่าประถมศึกษาคิดเป็น 22.76% ของประชากรหญิง เทียบกับ 15.74% ของประชากรชาย ส่วนกลุ่มอุดมศึกษาคิดเป็น 21.99% ของประชากรหญิง และ 18.80% ของประชากรชาย ตัวเลขนี้เป็นความแตกต่างเชิงสถิติของระดับการศึกษาที่สำเร็จ ไม่ได้ยืนยันสาเหตุของความแตกต่างดังกล่าว

4. ความแตกต่างระหว่างภูมิภาค

เมื่อพิจารณาตัวเลขรายภาค พบรูปแบบที่แตกต่างกันชัดเจน ได้แก่ กรุงเทพมหานครมีประชากรกลุ่มอุดมศึกษามากที่สุดเมื่อคิดเป็นสัดส่วนของประชากรอายุ 15 ปีขึ้นไปในพื้นที่ ขณะที่ภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีสัดส่วนประชากรกลุ่มไม่มีการศึกษาและต่ำกว่าประถมศึกษาสูงกว่าในกรุงเทพมหานคร

ที่มา: สำนักงานสถิติแห่งชาติ ตารางที่ 2 ไตรมาส 2/2569

เมื่อเปรียบเทียบเป็นสัดส่วน ภาคเหนือมีประชากรกลุ่มไม่มีการศึกษาและต่ำกว่าประถมศึกษาประมาณ 30.30% และภาคตะวันออกเฉียงเหนือประมาณ 24.25% ขณะที่กรุงเทพมหานครอยู่ที่ประมาณ 10.79% ส่วนกรุงเทพมหานครมีประชากรกลุ่มอุดมศึกษาประมาณ 31.40% ของประชากรอายุ 15 ปีขึ้นไปในพื้นที่

ตัวเลขนี้แสดงให้เห็นความแตกต่างเชิงพื้นที่ แต่ไม่ควรตีความว่าภูมิภาคหนึ่งมีคุณภาพการศึกษาดีกว่าอีกภูมิภาคโดยตรง เพราะยังต้องพิจารณาโครงสร้างอายุ การย้ายถิ่น โอกาสเข้าถึงสถานศึกษา และองค์ประกอบประชากรอื่น ๆ ประกอบด้วย

5. ข้อจำกัดที่ต้องพิจารณา

ข้อมูลชุดนี้เป็นผลสำรวจภาวะการทำงานของประชากร ไม่ใช่การสำรวจทะเบียนวุฒิการศึกษาของประชากรทุกคน ตัวเลขจึงเป็นค่าประมาณจากการสำรวจตัวอย่างตามระเบียบวิธีของสำนักงานสถิติแห่งชาติ และรายงานระบุว่าอาจมีความคลาดเคลื่อนจากการสำรวจและการปัดเศษได้

นอกจากนี้ หมวด “อุดมศึกษา” ในตารางรวมระดับการศึกษาตามการจัดจำแนกของรายงาน ไม่ควรนำไปตีความว่าเป็นจำนวนผู้จบปริญญาตรีเพียงอย่างเดียว และหมวด “การศึกษาอื่น ๆ” ก็ไม่ใช่กลุ่มที่ไม่มีการศึกษา เพราะนิยามของสำนักงานสถิติแห่งชาติครอบคลุมหลักสูตรที่ไม่ได้วุฒิการศึกษา เช่น หลักสูตรวิชาชีพระยะสั้นและการศึกษาบางประเภทที่เทียบระดับไม่ได้

6. ข้อสรุปที่น่าสนใจ

ข้อมูลไตรมาส 2 ปี 2569 ชี้ให้เห็นภาพการศึกษาของประชากรไทยที่มีความหลากหลายอย่างชัดเจน กลุ่มอุดมศึกษามีจำนวนมากที่สุดที่ 12.22 ล้านคน แต่ยังมีประชากร 11.59 ล้านคนอยู่ในกลุ่มไม่มีการศึกษาหรือต่ำกว่าประถมศึกษา และอีก 520,792 คนอยู่ในกลุ่มไม่ทราบระดับการศึกษาที่สำเร็จ

7.นิยามระดับการศึกษาที่สำเร็จตามสำนักงานสถิติแห่งชาติ

สำนักงานสถิติแห่งชาติจำแนกระดับการศึกษาที่สำเร็จของประชากรออกเป็นประเภทต่าง ๆ โดยพิจารณาจากระดับชั้นหรือวุฒิการศึกษาที่บุคคลสำเร็จ ดังนี้

1. ไม่มีการศึกษา หมายถึง บุคคลที่ไม่เคยเข้าศึกษาในโรงเรียน หรือไม่เคยได้รับการศึกษา

2. ต่ำกว่าประถมศึกษา หมายถึง บุคคลที่สำเร็จการศึกษาต่ำกว่าชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 ชั้นประถมศึกษาปีที่ 7 หรือชั้น ม.3 เดิม

3. สำเร็จประถมศึกษา หมายถึง บุคคลที่สำเร็จการศึกษาตั้งแต่ชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 ชั้นประถมศึกษาปีที่ 7 หรือชั้น ม.3 เดิมขึ้นไป แต่ไม่สำเร็จการศึกษาในระดับที่สูงกว่า

4. สำเร็จมัธยมศึกษาตอนต้น หมายถึง บุคคลที่สำเร็จการศึกษาตั้งแต่ชั้น ม.3 ม.ศ.3 หรือ ม.6 เดิมขึ้นไป แต่ไม่สำเร็จการศึกษาในระดับที่สูงกว่า

5. สำเร็จมัธยมศึกษาตอนปลาย แบ่งเป็น 2 ประเภท ได้แก่

• 5.1 สามัญศึกษา หมายถึง บุคคลที่สำเร็จการศึกษาประเภทสามัญศึกษาตั้งแต่ชั้น ม.6 ม.ศ.5 หรือ ม.8 เดิมขึ้นไป แต่ไม่สำเร็จการศึกษาในระดับที่สูงกว่า

• 5.2 อาชีวศึกษา หมายถึง บุคคลที่สำเร็จการศึกษาประเภทอาชีวศึกษาหรือวิชาชีพ ซึ่งเรียนต่อจากระดับมัธยมศึกษาตอนต้นหรือเทียบเท่า โดยมีหลักสูตรไม่เกิน 3 ปี และไม่สำเร็จการศึกษาในระดับที่สูงกว่า

6. อุดมศึกษา แบ่งเป็น 2 ประเภท ได้แก่

• 6.1 สามัญศึกษา หมายถึง บุคคลที่สำเร็จการศึกษาประเภทสามัญศึกษาหรือสายวิชาการ โดยได้รับวุฒิบัตรระดับอนุปริญญา

• 6.2 อาชีวศึกษา หมายถึง บุคคลที่สำเร็จการศึกษาประเภทอาชีวศึกษาหรือสายวิชาชีพ และได้รับประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง (ปวส.) ประกาศนียบัตรวิชาชีพเทคนิค (ปวท.) หรือประกาศนียบัตรวิชาการศึกษาชั้นสูง (ปกศ.สูง)

7. ระดับปริญญาตรี หมายถึง ผู้สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีจากทุกสถาบันการศึกษา

8. ระดับสูงกว่าปริญญาตรี หมายถึง ผู้สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาโทหรือปริญญาเอก

9. การศึกษาอื่น ๆ หมายถึง การศึกษาที่ไม่ทำให้ได้รับวุฒิการศึกษา เช่น หลักสูตรวิชาชีพระยะสั้น การศึกษาปอเนาะ รวมถึงการศึกษาที่ไม่สามารถเทียบระดับได้ เช่น การศึกษาทางศาสนาและอิสลามศึกษาแผนกวิชาศาสนาอิสลาม ตลอดจนกรณีที่เรียนแล้วแต่ไม่ทราบระดับการศึกษา

10. สาขาวิชาที่สำเร็จ หมายถึง สาขาวิชา คณะ หรือแผนกที่บุคคลเรียนสำเร็จตามที่ระบุในประกาศนียบัตรหรือปริญญาบัตร

…

ที่มา: สำนักงานสถิติแห่งชาติ โครงการสำรวจภาวะการทำงานของประชากรไตรมาสที่ 2 : เมษายน – มิถุนายน 2569

ที่มาสำหรับผู้ที่นำข้อมูลไปเผยแพร่ต่อ : สำนักข่าวการศึกษาไทย